Z historii nart na świecie

Trzeba przyznać, że historia narciarstwa jest bardzo długa, aczkolwiek z dzisiejszym pojęciem narciarstwa ma ona niewiele wspólnego. Faktem jest natomiast, że najstarsze ślady używania nart pochodzą sprzed 5000-3000 lat p.n.e. Tak, to nie pomyłka: 5000 lat przed nasza erą w rejonie morza Białego, nad jeziorem Bajkał oraz w Norwegii na wyspie Rodoy używano nart do poruszania się po śniegu, przede wszystkim w celach myśliwskich w pogoni za zwierzyną. Świadczą o tym fakcie rysunki naskalne znalezione w tych miejscach. Naukowcy doszli do wniosku, że narty powstały w kilku miejscach równocześnie, tam gdzie klimat i warunki wytworzyły do tego potrzebę, dlatego też podzielono pierwsze narty na trzy typy:

Typ południowy (narty krótkie, gołe, bez podbicia skórzanego z wyżłobieniem dla stopy. Narty tego typu występowały od Uralu po południowa Skandynawie oraz w krajach nadbałtyckich aż po Polskę)

Typ arktyczny ( występował na Syberii i w północnej Skandynawii. Narty te mają oba końce ostro zakończone i podgięte, obciągnięte futrem, posiadały cztery otwory, przez które były przeciągnięte rzemiona służące do mocowania)

Typ północny (występował tylko w Europie w rejonie Finlandii, narty były nierównej długości i szerokości. Narta lewa z rowkiem była dłuższa, tkz. Narta ślizgowa zaś narta prawa krótsza i szersza podbita była skórą i była narta odbijająca.

Uzupełnieniem tego ekwipunku był oczywiście kij, który spełniał różne zadania, służył do kierowania, hamowania, utrzymywania równowagi oraz jako podręczna broń. Pierwsza wzmianka o użyciu dwóch kijów pochodzi dopiero z 1713r.

W okresie średniowiecza spotykamy już pisemne wzmianki o nartach w pieśniach i legendach skandynawskich, co świadczy o uprawianiu narciarstwa przez ludy północy. W owym czasie narty służyły do celów komunikacyjnych, myślistwa i techniki wojennej.

Dopiero wiek XIX rozpoczął nową erę w dziejach narciarstwa już nie tylko jako środka lokomocji, ale jako dyscypliny sportu. Za kolebkę narciarstwa uważa się Norwegię gdzie w 1843 roku w TROMS? rozegrano pierwszy bieg narciarski na dystansie pięciu kilometrów.

A w 1850 roku w Telemarku zaczęto uprawiać biegi w formie slalomu, zjazdu i skoki przez stopień. Pierwszy konkurs skoków został zorganizowany w 1868 w Christiani.

Narciarstwo zyskało popularność przez norweskiego badacza F. Nansena i narty rozpowszechniły się na całym kontynencie a szczególnie w krajach alpejskich pod koniec XIX wieku. Początek XX wieku to burzliwy rozwój narciarstwa, powstają pierwsze szkoły narciarskie i co ważne następuje wyraźny podział na narciarstwo klasyczne i zjazdowe.

Najstarsze ślady posługiwania się nartami na ziemiach polskich.

Dzieje narciarstwa Polskiego stanowią poważną pozycję w historii narciarstwa światowego. Aczkolwiek pierwsze wzmianki o stosowaniu nart na terenach polskich pojawiają się w literaturze dopiero w drugiej połowie XVI wieku, to jednak samo to wskazuje, że narty musiały być używane dużo wcześniej. W rozwoju nart na terenach polskich obserwujemy analogiczną sytuację jak w krajach północnych, obok nart ślizgowych występują również narty błotne i karple. Obok najstarszych nart, które w naturalny sposób przenikały do nas ze wschodu, drugim źródłem były narty pozostawione przez wojska szwedzkie w czasie wojny Polsko Szwedzkiej w wieku XVII, używane później przez pewien czas przez chłopów polskich.
Dane literaturowe, zdają się potwierdzać, że Polacy zapożyczyli narty od swoich wschodnich sąsiadów. Narty były szeroko stosowane na Polesiu, Białorusi i Wileńszczyźnie. Znajdujący się przed II wojną światową w Warszawie w zbiorach muzealnych okaz nart pochodził ze wschodnich powiatów guberni mińskiej. Bardzo silnymi ogniskami narciarskimi były Grodno i Wilno. Jako materiału do wyrobu nart używano najczęściej jesionu, rzadziej wyrabiano narty z osiny, klonu lub olchy. Długość tych nart było różna: od 1,50 do przeszło 2 metrów, szerokość wahała się w granicach od 13 do 20 centymetrów. A więc, jak wynika z tych wymiarów narty te posiadały typowe proporcje typu południowego. Używane były przede wszystkim do łowów w okolicach lesistych obfitujących w śnieg. W późniejszym czasie, kiedy znaczenie nart jako powszechnego środka lokomocji zaczęło maleć, posługiwali się nimi prawie wyłącznie myśliwi, gajowi, a niekiedy i robotnicy leśni. W czasie łowów związywano je często razem i w ten sposób przekształcano je w środek transportu dla upolowanej zwierzyny.
Tereny Polskie były wschodnim pomostem, przez który bardzo wcześnie, bo prawie równolegle z wpływami skandynawskimi, zaczęły przenikać na zachód wiadomości o praktycznym narciarstwie uprawianym przez narody wschodniej Europy, budząc zrozumiałe zainteresowanie i rozszerzające skąpe jeszcze wówczas pojęcie o tym przejawie kultury materialnej człowieka. Do rodzącego się dopiero słownictwa narciarskiego, obok przyjętego międzynarodowego określenia - "ski", wprowadzona zostaje słowiańska nazwa "narta. Jest to nie tylko znamienny dowód naszych bogatych rodzinnych tradycji narciarskich, lecz również świadectwo poważnego oddziaływania polskiego narciarstwa daleko na zachód Europy.
O nartach pisze na przestrzeni lat 1578 - 1610 trzech autorów, którzy wprowadzają ten termin do swoich publikacji zupełnie niezależnie jeden od drugiego. Wszystkie wzmianki odnoszą się do Rosji.
Stare, ludowe narciarstwo polskie popadło w XVIII wieku na długi czas w zapomnienie, podobne zjawisko obserwuje się zresztą i w innych krajach. Narty przywraca z zapomnienia rodzący się ruch sportowo - turystyczny w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. O nartach znajdujemy wzmianki w czasopismach wychodzących w XIX wieku i w "Powszechnej Encyklopedii" Orgelbranda.

Początki turystyki i sportu narciarskiego w Polsce.

Stanisław Barabasz wspomina , że w 1888 roku będąc na polowaniu w okolicach Jasła po raz pierwszy sporządził sobie narty, które nazywa "ski". Pierwsza wycieczkę w Tatry notuje Barabasz w 1894 roku - z Zakopanego przez Halę Gąsienicową do Czarnego Stawu Gąsienicowego
W Karpatach wschodnich pionierem narciarstwa jest Józef Schnaider, który propagował posługiwanie się nartami przez służby leśne. W roku 1898 wydał Schnaider w Krakowie książkę pt. "Na nartach skandynawskich" pierwszy podręcznik dla zwolenników sportu narciarskiego. Z zestawienia bibliograficznego podanego przez Hoeka (Hoek H. Die Ski -literatur "Ski-Chronik" 1908/09) wynika, że książka Schnaidera jest 17 z kolei w świecie podręcznikiem jazdy na nartach, a poprzedza ją pozycja tak ważna jak podręcznik M Zdarskyego.. Następne polskie podręczniki jazdy na nartach Kordysa, Zaruskiego, Bobkowskiego - pojawiły się dopiero 10 lat później, tj. w 1908 r.
Barabasz przeniósł się na stałe do Zakopanego w 1901 roku, zostając tam dyrektorem szkoły zawodowej, gdzie wśród młodzieży i nauczycieli znalazł podatny grunt do propagowania narciarstwa. Ta właśnie szkoła jako pierwsza w Polsce zaczęła produkcję nart.
W roku 1904 sprowadzono do Polski pierwszą parę desek narciarskich z metalowym wiązaniem typu "Lilienfeld", a Towarzystwo Zabaw Ruchowych zaprasza z Alp słynnego Mathiasa Zdarskyego celem urządzenia pierwszego w Polsce kursu nauki jazdy na nartach.
W dniu 2 stycznia 1907 r. powstaje pierwsze stowarzyszenie narciarskie pod nazwą Karpackie Towarzystwo Narciarzy, które wkrótce tworzy swoje oddziały w Przemyślu i Krakowie. W końcu lutego 1907 r. powstaje Zakopiański Oddział Narciarzy założony przez Stanisława Barabasza, Mariusza Zaruskiego (założyciela Tatrzańskiego Pogotowia Ratunkowego) i Mieczysława Karłowicza (kompozytora). Oddział ten przekształca się w następnych latach w Sekcję Narciarzy Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego - SN-PTT, organizację, która istnieje do dnia dzisiejszego. Mariusz Zaruski to przed pierwszą wojną światową jeden z najbardziej czynnych propagatorów narciarstwa, organizator licznych kursów, zdobywca wielu szczytów, założyciel Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratowniczego. To Zaruski nakłonił przewodników tatrzańskich do zajęcia się narciarstwem przeprowadził dla nich osobny kurs nauki jazdy na nartach i pomógł w założeniu sekcji narciarskiej przy związku górali w Zakopanem, w której jednym z czołowych narciarzy był Jędrzej Marusarz, zasłużony przewodnik i ratownik Tatrzański, ojciec późniejszego znakomitego mistrza narciarskiego Andrzeja Marusarza.
.
Pierwsze zawody w Polsce przypadają na sezon 1907/08, odbyły się one w Sławsku, program zawodów obejmował biegi płaskie na 1000 i 1609 m. oraz terenowy bieg zjazdowy o długości 1500 m. Pierwszy konkurs skoków zorganizowano we Lwowie w 1907 r. Pierwsze międzynarodowe zawody w skokach narciarskich zorganizowano na Kalatówkach w roku 1910, przy udziale wiedeńskiego narciarza Gerina. Następne międzynarodowe zawody odbywają się w latach 1911 i 1912, gdzie rozgrywane są biegi zjazdowe juniorów, panów i pań.

Narciarstwo Polskie w okresie międzywojennym.

Początek okresu międzywojennego cechuje przede wszystkim rozwój organizacyjny narciarstwa. W dniu 26 grudnia 1919 powołany zostaje Polski Związek Narciarski "PZN", który w sezonie 1922/23 utworzył fachową Komisję Sportową PZN, która wprowadza konkurencje biegowe i skokowe w skład programu PZN. W roku 1924 Polska bierze udział w kongresie w Chamonix kiedy to została utworzona Międzynarodowa Federacja Narciarska "FIS", polscy zawodnicy biorą również udział w I Zimowych Igrzyskach Olimpijskich.
Drużyna Polska składała się z 12 zawodników, - 5 z klubu SNPTT Zakopane,
4 - ON Sokół Zakopane, 2 - SNTS Wisła Kraków, i 1 zawodnik z klubu KTN Lwów.
W głównym biegu na 50 km. Polacy zajęli następujące miejsca: - 13- A. Krzeptowski, 19 - J. Bujak, i 27 - F. Kawa. W Biegu do kombinacji na 18 km już było lepiej - 5 miejsce zajmuje Bronisław Czech, 24 - S. Motyka i 29 - Rozmus. W Konkursie skoków S. Rozmus był 10, B. Czech - 23, a S. Motyka 25. W biegu Patroli Wojskowych Polska zajmuje 7 miejsce.
Na kongresie w Lahti w 1926 r. przedstawiciel Polski został wybrany do Komitetu Dyrekcji FIS, a w roku 1928 na kongresie w St. Moritz powierzono Polsce z okazji 10-lecia PZN zorganizowanie pierwszych zawodów FIS. W zawodach tych w 1929 r. bierze udział 15 reprezentacji państwowych w ogólnej liczbie 500 zawodników i 300 dziennikarzy. "Zawody te pod względem sportowo - technicznym stały na najwyższym poziomie, co zgodnie uznała miarodajna opinia zagraniczna"
Jedną z konkurencji był bieg zjazdowy włączony do programu FIS celem zebrania doświadczeń dla Federacji o biegach tego rodzaju. Uprawiany wtedy przez Anglików i Szwajcarów, z wielką trudnością wywalcza sobie prawo istnienia w programach zawodów, gdyż głównymi jego przeciwnikami były narody skandynawskie, nie posiadające odpowiednich terenów do uprawiania tej dyscypliny. Doskonale spisali się Polacy wprowadzając do pierwszej 10 trzech zawodników, 1 miejsce zajmuje Bronisław Czech,
7 - A. Krzeptowski i 9- Władysław Czech.
Sławę pierwszej wielkości uzyskał w narciarstwie Stanisław Marusarz, zawodnik bardzo wszechstronny, mający na swoim sportowym koncie zwycięstwa we wszystkich niemal konkurencjach z wyjątkiem narciarskiego maratonu. Startował na czterech olimpiadach: w 1932,1936,1948 i 1952 r., wielokrotnie na mistrzostwach FIS. Podobnie jak Bronisław Czech, startował na obu półkulach świata na wszystkich sławnych skoczniach Skandynawskich, Fińskich, Alpejskich. Wygrywał wiele zawodów za granicą, między innymi bieg zjazdowy w Wengen w Szwajcarii.
Po II wojnie światowej Polski Związek Narciarski szybko wznowił kontakty z Międzynarodową Federacją Narciarską F(FIS). Na Kongres FIS w 1946 r. w Pau (Francja) przybyłą Polska Delegacja. Szybko nawiązano również kontakty w z narciarstwem akademickim. W sezonie 1946/47 Polacy startują w Akademickich Mistrzostwach Świata w Dawos, a następnie w Międzynarodowym Tygodniu Narciarstwa w Chamonix.,,,,,,

Bibliografia:

"Narciarstwo zjazdowe" - 19984 Krasicki Sz. . Bisaga J. Skrypt AWF Kraków

"Wybrane zagadnienia z historii narciarstwa" - Kazimierz Chojnacki, SITN Kraków 2000

"Narciarstwo sportowe" 1997 Bisaga J., Chojnacki K., skrypt AWF Kraków

materiały z internetu - opracowanie dr J. Lesiewski